اثرات منفی آب شیرین کن ها بر محیط زیست

همانطور که در پست های گذشته مشاهده شد، دستگاه های اب شیرین کن کاربردهای مختلفی در بخش های مختلف دامداری، کشاورزی، صنعت و .... دارند و امروزه در بسیاری از مناطق در دنیا کاربرد این دستگاه ها به یک بخش اجتناب ناپذیر و بدیهی در زندگی تبدیل شده است. با این حال استفاده از این دستگاه ها با وجود همه مزایای خود، دارای یک اشکال بزرگ است و آن هم تاثیر منفی پساب های حاصل از این دستگاه ها بر محیط زیست می باشد. اگرچه استفاده از دستگاه آب شیرین کن در شرایط بحرانی اجتناب ناپذیر است اما در سایر مواقع باید حتما فکری به حال این معضل کرد و از روش های مختلف برای استفاده از پساب آب شیرین کن ها بهره برد تا آسیب کمتری به محیط زیست وارد شود. حتی دستگاه های آب شیرین کن قابل حمل نیز از این قاعده مستثنی نیستند و آنها نیز پساب شور تولید می کنند که بسیار برای محیط زیست زیانبار است. بنابراین اگر در پی خرید دستگاه آب شیرین کن صنعتی هستید، باید حتما از مساله پساب دستگاه و راه های کاهش تاثیرات آن آشنا شوید. در این پست قصد داریم تا در مورد تاثیرات مخرب پساب آب شیرین کن ها بر محیط زیست آشنا شویم.

نقش دستگاه‌های آب شیرین کن در زندگی انسان‌ها

بر هیچ کس پوشیده نیست که در جهانی مملو از آب زندگی می‌کنیم. اما متاسفانه امکان استفاده از تمام آب‌ها برای مردم امکان‌پذیر نیست. زیرا درصد بسیار زیادی از آن‌ها شور هستند و در وهله‌ی اول قابل آشامیدن نیستند. این جاست که باید از فناوری‌های مختلفی بهره برد تا این آب‌های شور را به آب‌های آشامیدنی تبدیل نماییم.

در سال‌های اخیر، دانشمندان به موفقیت‌های بسیاری در خصوص شیرین کردن آب دریاها و اقیانوس‌ها دست پیدا کردند. از این موفقیت‌ها باید به اختراع دستگاه‌های گوناگونی اشاره داشت که بدون شک راه را برای دستیابی به فناوری‌های مدرن و نو در آینده هموارتر کرده‌اند. فراموش نکنیم که آب شرب رو به اتمام است و شاید تا چند سال دیگر جنگ‌هایی بر سر آن رخ دهد. به همین دلیل است که علاوه‌بر صرفه‌جویی، باید به راهکارهای درستی در خصوص شیرین‌سازی آب‌ها رسید.

استفاده از دستگاه‌های آب شیرین کن یکی از پیشرفت‌هایی است که در سال‌های اخیر، بشر برای استخراج آب شیرین و سالم از آب‌های غیر قابل شرب به آن دست یافته است. اما با همه مزایایی که این دستگاه‌ها دارند، اثرات آب شیرین کن ها بر محیط زیست غیر قابل چشم پوشی است. پساب‌های تولیدی از دستگاه‌های آب شیرین کن می‌تواند آسیب‌های جدی به محیط زیست وارد کند و حیات بسیاری از جانداران دریایی و حتی انسان را به مخاطره اندازد.

نمک زدایی چیست؟

نمک زدایی یا Desalination به فرایندی گفته می‌شود که در جریان آن، نمک و سایر مواد معدنی از آب جدا می‌شوند. حتما در جریان هستید که آب شور برای آشامیدن و کشاورزی قابل استفاده نیست و باید از آب شیرین برای این امور بهره برد. حال خبر بد این است که فرایند نمک زدایی چندان هم ارزان از آب در نمی‌آید و هزینه‌هایی در بر دارد.

خوشبختانه به دلیل اهمیت بحث نمک زدایی، در سال‌های اخیر شرکت‌های زیادی نسبت به سرمایه‌گذاری در این زمینه اقدام کرده‌اند. آن‌ها به جز سودی که از این قضیه می‌برند، این فرایند را چند قدم به جلو حرکت می‌دهند. امروزه چندین روش مختلف در راستای نمک زدایی اختراع شده است که یکی از آن‌ها اسمز معکوس نام دارد.

به‌واسطه این روش، دانشمندان و مخترعان موفق به ساخت دستگاه‌های زیادی شدند که اصطلاحا آب شیرین کن نام دارند. با این دستگاه، آن‌ها می‌توانند آب شور را به داخل دستگاه برده و پس از چند لحظه، آب شیرین را خارج نمایند. البته انجام این کار با دردسرهایی نیز همراه است. به عنوان مثال، ماده‌ای شامل نمک و سایر مواد درون این دستگاه می‌ماند که به پساب معروف است. پساب‌ها به دلیل نمک فراوانی که درون خود دارند، به هیچ وجه برای اموری همچون کشاورزی مناسب نیستند و باعث خراب شدن گیاهان و زمین‌ها می‌شوند. حال از این پساب‌ها تنها برای امور محدودی مانند زمین‌های پرورش جلبک استفاده می‌شود.

اثرات آب شیرین کن ها و پساب آنها بر محیط زیست

تاثیرات منفی دستگاه‌های اب شیرین کن زمانی شدیدتر و زیان‌بارتر می‌شود که پساب‌های آنها در محیط زیست و به‌ویژه در درون دریاها و رودخانه‌ها رها شود. رها کردن پساب‌ها در بخش‌هایی از محیط زیست همچون زمین‌ها و یا دریاها، صدمات جبران‌ناپذیری را به گونه‌های جانوری و گیاهی و به طور کلی اکوسیستم وارد خواهد کرد. متاسفانه انجام این کار تاکنون باعث انقراض بسیاری از گونه‌های نادر جانوری نیز شده است.

ریختن این پساب‌ها در دریاها، بسیاری از جانوارن میکروسکوپی که با چشم قابل مشاهده نیستند، را به سرعت از بین می‌برد. موضوع وقتی دردناک‌تر می‌شود که می‌فهمیم این موجودات سرآغاز زنجیره‌ی حیات در دریاها به شمار می‌روند و نقش مهمی در حفظ اکوسیستم و بقای انواع دیگری از موجودات دارند.

تاثیر خود دستگاه‌های آب شیرین کن هم برای محیط زیست کم نیست. جالب است بدانید که این دستگاه‌ها برای فعال شدن به انرژی زیادی نیاز دارند که تولید آن، منجر به انتشار گازهای گلخانه‌ای می‌شود. داستان آب شیرین کن‌ها و پساب‌ها در ایران و به خصوص نزدیک به خلیج فارس نیز به وفور مشاهده شده است و به همین جهت، باید فکری به حال آن کرد.

از میان دیگر مضرات این دستگاه‌ها و پساب‌ها باید به عقب رفتن خطوط ساحلی و همچنین شور شدن آب دریا اشاره داشت؛ البته اگر پساب‌ها را داخل دریا رها کنیم.

راهکار مدیریت پساب‌ها

به‌منظور کاهش اثرات آب شیرین کن ها بر محیط زیست باید راهکارهایی برای مدیریت آنها در نظر بگیریم. از آن جا که در پساب‌ها می‌توان مواد جامد محلول شامل برخی مواد شیمیایی را هم مشاهده کرد، بنابراین باید هر چه سریع‌تر از راهبردهای مناسبی به منظور کاهش خطرات آن‌ها بهره برد. امروزه کشورهای دیگر از روش‌های نوینی برای کنترل پساب خود استفاده می‌کنند و ما نیز می‌توانیم با الگو گرفتن از آن‌ها به محیط زیست خود کمک شایانی کنیم.

همچنین می‌توان این پساب‌ها را در چاه‌های عمیقی ریخت تا از بروز مشکلات جلوگیری شود. استفاده از برخی زمین‌ها مانند زمین‌های جلبک و یا گیاهانی که در برابر نمک و املاح زیاد مقاوم هستند، راهبرد قابل توجه دیگری به شمار می‌رود. بهره بردن از حوضچه‌های تبخیر نیز یکی دیگر از راه‌هاست که نباید به سادگی از آن عبور کرد.

به عقیده‌ی بسیاری از مردم، هنوز هم برای کاهش خطرات ناشی از آب شیرین کن ها و پساب آنها دیر نشده است. در این خصوص دو راه وجود دارد. راه اول این است که به بهبود دستگاه‌های آب شیرین کن و یا اختراع روش‌های جدید به منظور شیرین کردن آب‌های شور پرداخته شود. راه دوم را هم باید یافتن راهبردهای نوین به منظور کم کردن اثرات منفی پساب‌ها دانست. بی شک انجام هر دوی این راه‌ها در دستور کار قرار دارد و باید دید که در آینده چه اتفاقاتی در این خصوص رخ خواهد داد.